به‌روایت اسناد آمریکایی
واقعه ۱۳ آبان ۱۳۵۷ را افزون از یک واقعه، بایستی در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی ماه‌های پایانی رژیم پهلوی بررسی کرد. دوره‌ای که اعتراضات مردمی از محدوده تجمعات متشتت و پراکنده فراتر رفته و به بحرانی فراگیر و معطوف به هدف برای تغییر ساختار سیاسی کشور تبدیل شده بود. اسناد سیا اگرچه داده‌هایی از جزئیات آنچه که در روز ۱۳ آبان واقع شد ارائه نمی‌دهند، اما نشان می‌دهند که دستگاه اطلاعاتی آمریکا چگونه در فاصله وقوع حوادثی، چون ۱۳ آبان، به‌تدریج در ارزیابی خود از موقعیت شاه و امکان بقای پهلوی تجدیدنظر کرد.
کد خبر: ۱۱۶۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۸/۱۱
مبارزه با فساد یا نمایشی برای افزایش قدرت؟
دولت منوچهر اقبال با تصویب لایحه «از کجا آورده‌ای؟» در سال ۱۳۳۷ هدف خود را مبارزه با فساد اداری و اقتصادی اعلام کرد. این قانون که در نه ماده و پنج تبصره بود، کارکنان را موظف می‌کرد که میزان و شیوه تصرف اموال و دارایی خود را به دولت گزارش دهند و در صورت احراز تخلف در مفاد قانون، مورد پیگیری قانونی قرار خواهند گرفت. این لایحه، هرچند که در ظاهر با هدف مبارزه با فساد اداری تصویب شده بود، اما در عمل ابزاری برای افزایش تمرکز قدرت سیاسی در حکومت پهلوی و و هم‌زمان برای جلب رضایت دولت آمریکا تبدیل شد.
کد خبر: ۱۱۵۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۸/۰۳
به روایت اسناد
گروه مسائل ایران به سرپرستی هوشنگ نهاوندی در نیمه دهه ۱۳۵۰ و در اوج عملیاتی سازی سیاست‌های توسعه‌گرایانه حکومت پهلوی تأسیس شد. این گروه، به انتقاد از سیاست‌ها و راهبرد‌های دولت‌ها در زمینه‌های مختلفی پرداخت که از نظرش با واقعیت‌های جامعه ایران سازگار نبود و یا در اثر فهم سطحی، آمارگرایانه و رو بناییِ دولت‌ها از مفهوم توسعه خروجی مطلوبی از آن حاصل نمی‌شد. در سندی به‌نقل از این گروه آمده است: «اگر روزی درآمد نفت ایران تمام شد و اگر تکنولوژی به ایران منتقل نشد، معلوم نیست وضعیت ایران چه خواهد داشت و چه چیز جانشین اقتصاد نفت آن خواهد شد؟... متأسفانه در خلال چند ساله اخیر که صنعت مونتاژ در ایران توسعه یافته، در فکر تربیت و تأمین نیروی انسانی و متخصص نبوده‌ایم...»
کد خبر: ۱۱۵۷۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۲۸
از رادیو تا چاووش
مواجهه رژیم پهلوی با موسیقی و هنرمندان، از مهمترین مسائل فرهنگی سال‌های پایانی این دوره بود. از نگاه شماری از موسیقی‌دانان، با محدودیت، مداخله و وابستگی به نهاد‌های رسمی همراه بود. در چنین فضایی، تلاش برای استقلال هنری و پیوند دوباره موسیقی با جامعه، به شکل‌گیری «کانون فرهنگی و هنری چاووش» انجامید.
کد خبر: ۱۱۵۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۱۷
به روایت آخرین وزیر اطلاعات و جهانگردی شاه
در حالی که بسیاری از تحلیل‌ها درباره سقوط رژیم پهلوی بر بحران‌های اقتصادی، شکاف‌های اجتماعی یا گسترش اعتراضات سیاسی تمرکز دارند، داریوش همایون، وزیر اطلاعات و جهانگردی در سال‌های پایانی سلطنت محمدرضا پهلوی، طی مصاحبه‌ای در مهرماه ۱۳۶۲ با پروژه تاریخ شفاهی دانشگا هاروارد، روایت متفاوتی ارائه می‌کند. او ریشه اصلی مشکلات نظام پهلوی را نه در ساختار‌های اقتصادی و اجتماعی، بلکه در نفوذ باندی از افراد نزدیک به شاه می‌داند. افرادی که به گفته او به دلیل روابط شخصی، خانوادگی یا مالی با شاه، به «دست‌نزدنی‌ها» تبدیل شده بودند و مسیر تصمیم‌گیری در کشور را تحت تأثیر قرار می‌دادند.
کد خبر: ۱۱۵۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۱۵
روستا؛ بستر مبارزه یا جامعه مبارز؟
روستا یکی از مکان‌های مهم در مبارزات انقلابی و جامعه روستایی از جمله گروه‌های مؤثر در جریان انقلاب‌ها به شمار می‌رود. در جریان نهضت اسلامی مردم ایران علیه رژیم پهلوی نیز هر چند که شهر‌ها و جوامع شهری عمدتاً در کانون توجه قرار داشتند، اما روستا و روستاییان نیز در این مبارزات از سهم قابل ملاحظه‌ای برخوردار بودند.
کد خبر: ۱۱۵۳۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۱۵
به‌روایت اسناد
در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، اسناد حکومت پهلوی پرده از دو نگرانی عمیق برمی‌دارد: مهاجرت احتمالی امام خمینی به آلمان و برنامه‌ای امنیتی برای دستگیری و انتقال مخفیانه ایشان در صورت ورود به ایران. اما آنچه در بهمن ۵۷ روی داد، نشان داد که تمامی این تدابیر در برابر طوفان خروشان مردم و فروپاشی اقتدار رژیم، به تدبیری نافرجام تبدیل شده است.
کد خبر: ۱۰۷۷۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۲
به‌روایت اسناد خارجی
در ۲۹ مه ۱۹۷۶ (۸ خرداد ۱۳۵۵)، روزنامه‌ی آمریکایی اوکلاهاما ژورنال گزارشی تکان‌دهنده از جک اندرسن، منتشر کرد که پرده از چهره‌ی سرکوبگر حکومت پهلوی برمی‌داشت. اندرسن در این گزارش با عنوان «شاه با وحشت و شکنجه حکومت می‌کند»، با استناد به اسناد و شهادت‌های مستقیم، از شکنجه‌های سیستماتیک ساواک، وابستگی شاه به این دستگاه مخوف، و فاصله‌ی میان تبلیغات تجددگرایانه‌ی رژیم و واقعیت سیاه درون زندان‌هایش سخن می‌گوید. این مقاله یکی از مهمترین افشاگری‌های رسانه‌ای غرب درباره‌ی ماهیت استبدادی حکومت محمدرضا پهلوی به شمار می‌رود.
کد خبر: ۱۰۶۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۵