به‌مناسبت شهادت مجتهد شهید مشروطه
شیخ فضل‌الله نوری از برجسته‌ترین مجتهدان شیعه در اواخر عصر قاجار و یکی از تأثیرگذارترین و در عین حال مناقشه‌برانگیزترین چهره‌های تاریخ معاصر ایران است. او که در نهضت تنباکو و جنبش عدالت‌خواهی آغازین نقشی فعال داشت، در جریان انقلاب مشروطه با طرح نظریه «مشروطه مشروعه» به منتقد برخی مبانی فکری و حقوقی مشروطیت تبدیل شد. زندگی سیاسی و فکری نوری، بازتابی از یکی از مهم‌ترین منازعات تاریخ ایران؛ یعنی نسبت میان شریعت، قانون، دولت و تجدد است؛ منازعه‌ای که سرانجام او را به پای چوبه دار میدان توپخانه کشاند و نامش را به یکی از بحث‌برانگیزترین نامهای تاریخ مشروطه بدل کرد.
کد خبر: ۱۱۳۸۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۱
به روایت تاریخ
در روز‌های بحرانی پس از انقلاب مشروطه، هنگامی‌که کابینه ایران آماده تسلیم در برابر اولتیماتوم سخت روسیه (اولتیماتوم ۱۹۱۱) بود، حدود سیصد زن محجبه تهرانی با چادر‌های سیاه و تپانچه‌های پنهان‌شده زیر لباس، از خانه‌ها بیرون آمدند، به مجلس رفتند و سوگند خوردند اگر نمایندگان از دفاع از استقلال کشور کوتاه بیایند، شوهران و پسران خود را خواهند کشت و خود نیز جان می‌بازند. لحظه‌ای که به گفته مورگان شوستر، زنان ایرانی به انقلابی‌ترین زنان جهان بدل شدند.
کد خبر: ۱۱۳۷۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۷
در مقاطع حساس تاریخ سیاسی ایران، قدرت‌گرایی نیرو‌های اجتماعی و کنشگران جریان‌ساز، تضعیف نهاد‌های سیاسی جدید را به دنبال داشته و قدرت‌طلبی و فقدان ازخودگذشتگی و ایثار، زمینه‌ساز ناکامی جنبش‌های اجتماعی و استحاله نهاد‌های سیاسی شده است.
کد خبر: ۱۱۳۵۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۹
یک سال رویارویی استبداد با مشروطه
استبداد صغیر به فاصله زمانی میان به توپ بسته‌شدن مجلس شورای ملی در ۲ تیر ۱۲۸۷ و فتح تهران به دست نیرو‌های مشروطه‌خواه در ۲۵ تیر ۱۲۸۸ اطلاق می‌شود؛ دوره‌ای کوتاه، اما سرنوشت‌ساز که طی آن محمدعلی شاه کوشید با اتکا به قزاقان و حمایت روسیه، نظام مشروطه را براندازد، اما با مقاومت گسترده آزادی‌خواهان ناکام ماند.
کد خبر: ۱۱۳۰۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۶
به بهانه سالروز رحلت عالم مبارز اصفهانی
شامگاه 4 دی 1306، حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی، روحانی مبارز، که سال‌ها علیه سلطه استبداد و استعمار قد علم کرده بود، به طور ناگهانی درگذشت. عده‌ای مرگ او را معلول كسالت دانستند، ولی شهرت بیشتر این بود كه عمال رضاشاه او را مسموم كرده و به شهادت رساندند. به بهانه سالروز شهادت آقا نورالله اصفهانی، در ادامه حیات سیاسی وی را مرور می کنیم.
کد خبر: ۹۷۶۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۰/۰۴
1 آذر | انقلاب ایرانی در خاطرات دولت مردان آمریکایی
سایروس ونس، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، در بحبوحه بحران‌های سیاسی ایران معتقد بود که حمایت از شاه باید ادامه یابد تا او بتواند از طریق گفت‌وگو با مخالفان، آ ن ها را به پذیرش سلطنت مشروطه ای که از آن با دیکتاوری عدول کرده بود متقاعد کند
کد خبر: ۹۶۲۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۹/۰۱
دیدگاه
برای مشروطه تعابیر گوناگونی ذکر شده‌است: خیالی، فانتزی و ناکام، مکتوم، نارس، وارونه، تلخ و معلق. این تعابیر نشان می‌دهد که هنوز به یک وفاق دست نیافته‌ایم. من از تعبیر «مشروطه تازه‌یافته» استفاده می‌کنم، به معنای احیا شده و بازیافته شده. مشروطه بخشی از تاریخی است که برای اکنون به جا گذاشته‌ایم و امروز یکی از محدود نقاط وفاق در جامعه ایران است. جمهوری اسلامی و سلطنت‌طلبان هر کدام دیدگاهی متفاوت به پسامشروطه دارند. جمهوری اسلامی آن را استبداد می‌پندارد و سلطنت‌طلبان به دولت‌سازی و دموکراسی. اما هیچ‌کس میراث مشروطه را انکار نمی‌کند. سوال این است که از چه زمانی مشروطه اینقدر مورد وفاق قرار گرفته است؟
کد خبر: ۹۱۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۲۲
ایران؛ سوراخ مزاحم
سر اسپرینگ رایس، وزیر مختار انگلیس در ایران طی سال‌های پرآشوب ۱۹۰۶-۱۹۰۷، حدود دو ماه پس از امضای فرمان مشروطیت به ایران وارد شد و در جشن افتتاح مجلس نیز حضور یافت. او طی دوران مأموریتش در ایران، نامه‌هایی خصوصی به دوستان و مقامات انگلستان قلمی کرده است، که منتشر شده و در آنها می‌توان به فرازوفرود تاریخ ایران از منظر یک خارجی و نیز روابط ایران با دو کشور روسیه و انگلستان نگاه کرد. رایس در یکی از نامه‌هایش به مهره‌چینی‌های دو ابرقدرت در شرق و غرب و حمایت‌نکردن روس‌ها از جنبش مشروطه پرداخته و به این نکته مهم اشاره می‌کند که انگلیسی‌ها که در ابتدا، از حامیان جنبش مشروطه بودند، چرا و چگونه پشت ایران را خالی کردند و دست در دست روسیه نهادند و ایران را «سوراخ مزاحمی» نامیدند که کوچک‌ترین اهمیتی برایشان نداشت.
کد خبر: ۹۱۷۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۵/۱۶
نسخ القاب نظامی و سنتی در مجلس پنجم شورای ملی
با آغاز کشمکش‌های سیاسی برای تبدیل حکومت به مشروطه، پای انتقاد و عیب جویی از القاب و عناوین نیز به میان آمد و مطالب طنزآمیز و هجویه‌ها در این باره به نظم کشیده شد، اما اقدام جدی در این زمینه صورت نگرفت. سرانجام در ۱۵ اردیبهشت سال ۱۳۰۴ شمسی، قانون الغای القاب و مناصب مخصوص نظام و القاب کشوری به تصویب رسید.
کد خبر: ۸۹۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۲/۱۶
ماجرای نامه علمای نجف علیه سید حسن تقی‌زاده
حاجی محمدعلی بادامچی از مشروطه‌طلبان آذربایجان از آیت الله خراسانی و آیت الله مازندرانی جویا شد که آیا ایشان تکفیرنامه‌ای علیه تقی‌زاده نوشته‌اند؟ سپس جواب آیت الله مازندرانی را در روزنامه حبل المتین چاپ کرد که طی آن، نوشتن تکفیرنامه را انکار کرده بودند. علت این دشمنی شدید بین تقی زاده و سید عبدالله هیچ وقت مورد بحث قرار نگرفته است، ولی استنباط می شود که این کدورت بیشتر از مساله مخالفت سید عبدالله و علمای نجف با عقاید سوسیالیستی بوده است. حبل المتین نامه دیگری از علمای نجف را نیز چاپ کرده که تا حدی این موضوع را روشن می کند.
کد خبر: ۸۸۹۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۲/۰۲
به بهانه سالروز درگذشت پزشک عصر مشروطه
خلیل ثقفی مشهور به اعلم الدوله، فرزند حاج میرزا عبدالباقی اعتضادالاطباء از پزشکان و دانشمندان نامی دوره قاجار، در شعبان 1279 در تهران به دنیا آمد. وی نویسنده، مترجم و یکی از نخستین دانش‌آموختگان رشته پزشکی جدید در ایران و از پزشکان مشهور دوره ناصری و مظفری به شمار می‌آمد. حضور ثقفی در دربار مظفرالدین شاه همزمان با پیدایی انقلاب مشروطه بود. بسیاری از افراد، سهم مهمی برای ثقفی در جریان صدور فرمان مشروطه قائل شده اند اما برخی از نویسندگان معاصر، تاثیر نقش وی را ناشی از اغراق و گزافه‌گویی دانسته اند اما خود اعلم الدوله ثقفی در مورد چگونگی اعطای فرمان، به نکاتی پرداخته که از فحوای کلامش معلوم است که خود را از ارکان اصلی تاثیرگذازی در تنظیم فرمان مشروطیت دانسته است.
کد خبر: ۸۸۳۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۱/۰۷
ویژه‌نامه " انتخابات مجلس"
اولین نظام نامه انتخابات مجلس شورای ملی دارای 2 فصل، 33 ماده و 2 تبصره بود. فصل اول شامل قواعد انتخابات و فصل دوم ترتیب انتخابات را در بر می گرفت. این قانون که به نظام نامه انتخابات مجلس شورای ملی معروف شد، صنفی و طبقاتی بود. از جمله عوامل طبقاتی شدن قانون مزبور را می توان در تاثیر دیدگاه های شاه و وضع طبقاتی و اجتماعی جامعه ایران و قوانین انتخاباتی دیگر کشورها جستجو کرد. برطبق فرمان مظفرالدین شاه قاجار، مجلس شورای ملی می بایست از منتخبین شاهزادگان، علما، قاجاریه، اعیان، اشراف، ملاکین، تجار و اصناف تشکیل گردد.[
کد خبر: ۸۷۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۱/۲۱
ویژه‌نامه " انتخابات مجلس"
دلایلی چون وجود جنگ، ناآرامی‌ها و درگیری ها، زیان‌های مالی و اقتصادی طبقات فرودست جامعه از این صدمات، مشکلات قانون انتخابات و نارضایتی مردم از نحوه انتخاب نمایندگان و نبود نمایندگانی از اقشار پایین اجتماع در مجلس، ناآشنایی نمایندگان منتخب با مسائل و معضلات مناطق انتخابی، نبود سواد و آگاهی سیاسی در بین اکثریت مردم، نادیده انگاشته شدن ایلات، عشایر و روستاییان، جامعه و تفکرات سنتی و در نتیجه فهم و درک نادرست از بنیادهای جدید مدنی و قانونی در میان مردم، مشکلات معیشتی و معضلات مالی ایران، دخالت‌های بیگانگان در امور داخلی ایران علی‌الخصوص در بسته شدن مجالس، سودجویی نمایندگان و کم‌توجهی آنان نسبت به مشکلات مردم و درگیر شدن آنان در مسائل سیاسی، جدایی احزاب از مردم و نداشتن پایگاه مردمی را به عنوان عوامل موثر در کاهش میزان رغبت مردم به مجالس دوره قاجار دانست.
کد خبر: ۸۷۲۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۱/۱۱
به بهانه سالروز رحلت موسس حوزه علمیه قم
آیت‌الله حائری در قضیه مشروطیت بی‌طرفی کامل خود را حفظ کرد و نه در صف مستبدان بود و نه در جرگه‌ی مشروطه‌خواهان و به شهادت اکثر منابع و حتی فرزندش در این حادثه‌ی تاریخی بی‌طرفی کامل داشت و حتی زمانی که از نجف به کربلا رفت برای تدریس؛ کتابی از سید محمد کاظم یزدی که به مخالفت با مشروطه شهره بود و کتابی از آخوند خراسانی؛ از رهبران مشروطه توأماً استفاده و تدریس می‌کرد و با این کار عملاً بی‌طرفی خویش را برای همگان به اثبات رساند.
کد خبر: ۸۷۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۱/۱۰
وظیفه من و شما نیست که هر روز خیابان بیفتیم حاکمی را پایین آورده یا بالا ببریم. بلکه وظیفه من و شما این است که قواعدی درست کنیم که بر مبنایش حاکمی بالا آمده یا پایین رود. این مهم است. یعنی به جای اینکه مدام بحث کنیم قانون اساسی چه بندهایی دارد این پرسش را مطرح کنیم که قانون اساسی چه فلسفه ای دارد و برای چه باید نوشته شود؟ یا چگونه باید نوشته و اجرا شود. آن زمان است که می توانیم درباره مفید بودن یا نبودن مواد آن حرف بزنیم.
کد خبر: ۸۴۹۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۵/۱۴
چنانچه نائینی با نگاشته‌ی تنبیه الامة و تنزیه المله سر سازش نداشت، لزومی نبود تا نسخه‌های آن کتاب را جمع کند، بلکه بر او واجب بود ردیه‌ای متقن و مستدل بر کتاب خویش بنگارد تا چنانچه فردی با تنزیه الملة دچار شبهه شده بود با رجوع به این کتاب جدید از تبدل رأی نائینی آگاه گشته و پاسخ شبهه خود را دریابد، نه آنکه در فضایی ساکت تنها به جمع‌آوری نسخه‌ی کتاب خویش بپردازد.
کد خبر: ۸۴۹۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۵/۰۹
در تاریخ تشیع محرم همواره از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و خاستگاه بسیاری از تحولات اجتماعی و سیاسی بوده است. بیشتر جنبش‌ها و نهضت‌های اسلامی به خصوص در جامعه‌ی شیعه متأثر از اجتماعاتِ مردم در عزاداری محرم بوده است. در حقیقت انقلاب مشروطه نیز از چنین وضعی برخوردار بود. جایگاه مجالس عزاداری و نقش آن در آگاهی مردم و شکل‌گیری انقلاب مشروطه، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در واقع یکی از عواملی که به علما کمک کرد تا مردم را بسیج نمایند و آگاهی آنها را نسبت به امور جاری کشور افزایش دهند، مجالس عزاداری برای امام حسین(ع) بود. در ماه محرم که به طور طبیعی زمینه‌های تبلیغ و پند و موعظه آماده‌تر می‌شد، اوج سخنرانی‌های خطبای مشروطه بود.
کد خبر: ۸۴۸۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۰۴/۲۷
به بهانه ایام فاطمیه
شیخ مطابق معمول هر سال در جمادی الاولی به مناسبت ایام فاطمیه مجلس روضه‌خوانی برپا می‌كرد. آن سال نیز طبق معمول در مسجد جامع چادری بر پا كرد تا مجلس عزا برقرار كند. دشمنان شیخ موقعیت را مغتنم دانسته و عده‌ای را تحریك كردند تا بساط شیخ را به‌هم بریزند. به گزارش حبل‌المتین «چندین هزار نفر به مسجد رفته، درصدد منع و جلوگیری برآمدند... چادر را خوابانیده، بلكه چندین قطعه نموده به امامزاده زید برده، توقیف كردند. این حركت در روز پنجشنبه هشتم ]جمادی الاولی[ واقع شد.»
کد خبر: ۸۲۵۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۰/۰۵
آیت‌الله ملاعبدالله مازندرانی از مراجع و رهبران مشروطیت ایران در قرن سیزدهم و چهاردهم هجری است. در جنبش مشروطیت ایران و مخالفت با رژیم استبدادی، همراه و همگام با آخوند خراسانی و حاج میرزا حسین خلیلی تهرانی با ارسال نامه و تلگرام برای رهبران دینی و سیاسی ایران این جنبش را تأیید کردند و به دفاع از مشروطه‌خواهان پرداخته و با نشر اعلامیه‌های روشنگرانه نسبت به رویدادهای سیاسی و اجتماعی آن دوران موضع گیری می‌نمودند.پس از صدور فرمان مشروطیت و افتتاح مجلس شورای ملی، ایشان به همراه آیات عظام طی نامهای گشایش مجلس را تبریک گفتند و با تأکید بر التزام به قوانین مجلس ضرورت پشتیبانی از آن را اعلام می‌کردند. با این حال گفته‌اند: بعد از استقرار مشروطه در ایران با توجه به اخباری که از کارها و تصرفا نادرست حکومت‌گران در امور کشور می‌رسید این شیخ بزرگوار دچار غم و اندوه فراوان گردید.
کد خبر: ۸۱۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۸/۲۲
در نگاه شیخ فضل‌الله نوری مقولاتی چون مشروطه، مجلس، قانون، آزادی، مساوات و... به‌رغم آنکه مقولاتی پسندیده و شایسته‌ی پیگیری و تحقق می‌باشند، جملگی بایستی بر مدار اصول و قوانین اسلام تعریف و متحقق شوند. براین اساس مشروطه بایستی به صفت مشروعه مقید گردد. بنابر این از نگاه شیخ شهید، مشروطه مطلق غربی از آن جهت که در راستای دیگر فرقه‌های بشری است و خود را فارغ از الزامات و تغییرات الهی می‌داند، درصورتی که در چارچوب شرع و اصول مقدسه اسلام محدود و تعریف نگردد شایسته تحقق و پیروی در جامعه اسلامی‌ایران نیست. شیخ شهید در پی آن بود تا مشروطه را از بى‌قيدى به مشروعه و مجلس را از افراطى‌گرى به عملكرد عقلانى رهنمون سازد و جلوى اشاعه بيش از پيش هرج و مرج را بگيرد.
کد خبر: ۷۹۳۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۰۹