به‌روایت اسناد آمریکایی | ۲۵ مرداد ۱۳۳۲
این تلگراف یکی از صریح‌ترین و جزئی‌ترین گزارش‌های موجود دربارهٔ ساعات پس از اولین مرحلهٔ کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ (۱۹ اوت ۱۹۵۳) علیه دولت محمد مصدق است. فرستنده، سفیر آمریکا در عراق است که به‌درخواست خود شاه، دیداری محرمانه با او ترتیب داده است. این سند نشان‌دهندهٔ نقش مستقیم آمریکایی‌ها در طراحی عملیات، میزان آگاهی واشنگتن از جزئیات و وضعیت روانی شاه در آن روزهای حساس است.
کد خبر: ۱۱۴۱۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۵
۲۶ دی ماه ۱۳۵۷
فرار شاه از ایران در ۲۶ دی ۱۳۵۷، بیش از همه امرای ارتش را در نگرانی و بلاتکلیفی قرار داد، چنانکه حتی وظایفشان در این برهه حساس تاریخی نامشخص بود که این نکته مهم در خاطرات آنها نیز منعکس شده است.
کد خبر: ۱۰۹۱۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۲۶
روایتی از آخرین دیدار هوشنگ نهاوندی با شاه
۲۸ مهرماه ۱۴۰۴، هوشهنگ نهاوندی، رئیس پشین دانشگاه‌های تهران و پهلوی وقت و رئیس دفتر فرح درگذشت. او در مصاحبه با تاریخ شفاهی هاروارد، از آخرین دیدار خود با شاه در آستانه فرار از ایران چنین روایت می‌کند:« یک مرتبه شاه با نهایت عصبانیت از پشت میزش بلند شد دستش را این‌جوری [اشاره] کرد به کله‌اش، گفت، «آقای نهاوندی»، وقتی یک کسی را آقای نهاوندی خطاب می‌کرد یعنی دیگر خیلی عصبانی است. «آقای نهاوندی؛ این کله را می‌بینید؟ این دیگر کار نمی‌کند. ولم کنید. می‌خواهم بروم. ارتش هم هر غلطی می‌خواهد بکند خودش بکند. از دست من دیگر کاری برنمی‌آید.»
کد خبر: ۱۰۶۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۲۹
۲۶ دی| خروج همیشگی شاه از کشور
پذیرش شاه توسط آمریکا بدون هیچ‌گونه تضمین امنیتی مشخص، به‌ویژه در شرایطی که ایران در آستانه انقلاب و بی‌ثباتی قرار داشت، تصمیمی پرریسک و قابل‌بحث بود. این تصمیم نه‌تنها از منظر انسانی و اخلاقی به‌سختی توجیه می‌شود، بلکه از منظر امنیتی و سیاسی نیز می‌تواند اشتباهی بزرگ به شمار رود.
کد خبر: ۹۸۶۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۰/۲۶
۲۷ آبان | انقلاب ایرانی در خاطرات دولتمردان آمریکایی
شاه با روی کار آوردن دولت ازهاری خواست متعاقب با کنترل اوضاع در ماهیت رژیم سیاسی خود بازاندیشی کند. بر این اساس با افرادی مانند علی امینی نخست وزیر سابق به مشورت پرداخت و وی را برای مذاکره با انقلابیون به پاریس فرستاد اما این کارها نیز جواب نداد. شاه که مبهوت مانده بود سناریوهایی برای فرار از تهران به دلیل آماج چالش هایی سیاسی در نظر گرفت.
کد خبر: ۹۵۹۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۲۷
فیلم
تماشای تصاویر موجود در آرشیو شبکه تلویزیونی CBS آمریکا از این رویداد، بعد از گذشت سال‌ها، حس و حال ناب شادی مردم ایران را دوباره زنده می کند.
کد خبر: ۸۷۶۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۱/۲۹
به مناسبت سالروز فرار محمدرضا پهلوی
شاه سه روز پیش از خروج همیشگی‌اش از ایران، در 23 دی ماه، با تشکیل شورای سلطنت، تمامی وظایف سلطنت را واگذار کرد و سه روز بعد از ایران خارج شد. امام خمینی در کنفرانسی خبری که همان روز با حضور خبرنگاران در نوفل لوشاتو برگزار شد، خروج شاه از کشور را «طلیعه پیروزی» نامید و آن را به ملت ایران تبریک گفت، اما ایشان «خلع سلطه اجانب» را خبری مهم‌تر از خروج شاه از کشور نامید و از مردم خواست با کنار گذاشتن اختلافات حزبی و مسلکی، همه با هم برای ساختن این ویرانه، دست به دست هم دهند.
کد خبر: ۸۶۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۰/۲۶
به روایت پرویز ثابتی
اولین بار در خرداد ۱۳۵۷ موقعی که پیشنهاد دستگیری ۱۵۰۰ نفر را داده بودیم در ملاقاتی که با فردوست داشتم، از ایشان شنیدم که: «اگر مردم این قدر ناسپاس باشند، ممکن است بگذارند و بروند»، گفتم: «کجا بروند؟ چطور چنین امری ممکن است؟» در پاسخ گفت: «ایشان چه اندازه می‌توانند این ناسپاسی‌ها را تحمل کنند؟ می‌گذارند از مملکت می‌روند، این یک واقعیت است.»
کد خبر: ۸۲۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۰/۲۶
26 دی ماه 1357 شاه با چشمانی گریان از کشور فرار کرد. بخش فارسی رادیو کلن به نقل از مطبوعات آلمان به چشمان گریان شاه هنگام فرار اشاره می‌کند و می‌گوید: شاه هنگام ترک ایران اشک در چشمانش حلقه بسته بود؛ امری که البته بی مورد نیست، ولی هیچ کس نمی‌تواند قبول کند که مردم ایران به خاطر وی یک قطره اشک ریخته باشند. شاه انتظار داشت مانند سال 1332 بار دیگر به کمک حامیان غربی به سلطنت بازگردد. روزنامه تایمز مالی در این مورد می‌نویسد: بعید به نظر می‌رسد که شاه بتواند به ایران باز گردد. شاه در سال ۱۹۵۳ به کمک ارتش و قدرتهای خارجی توانست بار دیگر به قدرت برسد ولی امروز بحران ایران با آن زمان فرق دارد و جدی‌تر است. به گزارش روزنامه‌ها، با رفتن شاه ايران غرق در نور و گل و شاديی بود. مردم درشهرها مجسمه‌های شاه را پايين مي‌كشيدند و تصاوير امام خمينی را نصب می‌كردند.
کد خبر: ۸۲۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۰/۲۶
در واشینگتن پرزیدنت کارتر، عزیمت شاه را از ایران به نشانه پایان سلطنت او دانست. وی از به تأخیر افتادن ورودش به آمریکا، ابراز شادی کرد و گفت: «عزیمت شاه از ایران به مصر و سپس به ،مراکش غیر قابل انتظار بود [....] به هر حال خارج شدن او از کشورش به منزله پایان سلطنت سی و هشت ساله او بود.
کد خبر: ۸۲۹۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۱۰/۲۶
به بهانه پناهندگی محمدرضا پهلوی به مصر
بی‌خانمانی شاه پس از فرار از ایران دست‌مایه طنزپردازان واقع شد و کاریکاتورهای زیر بخشی از این ماجرا را به تصویر کشیده است.
کد خبر: ۷۶۳۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۰۴
انقلاب اسلامی در کرمانشاه
انتشار اخبار خروج محمدرضا شاه از کشور در روز 26 و 27 دیماه شادی و شعف وصف نشدنی‌ای در مردم كرمانشاه ایجاد کرده بود. مردم دسته‌دسته به خیابان‌های اصلی شهر وارد می‌شدند، به شادی می‌پرداختند و به همدیگر تهنیت می‌گفتند. عابران تصاویر واژگونی از شاه ترسیم كرده و در دست‌گرفته بودند. ماشین‌ها و چراغ‌های روشن آنها فضای شهر را پر کرده بود. برخی از مردم نیز بر برف‌پاکن‌های ماشین‌هایشان دستمال‌های کردی بسته بودند یا آن را رقص‌کنان به حرکت درمی‌آوردند.
کد خبر: ۷۴۵۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۰/۲۶
26 دی 57 در خاطرات هایزر
ژنرال هایزر در آخرین سطور از خاطرات 26 دی ماه خود روایت قابل تأملی را نقل می‌کند: «...نمیدانستم چگونه اوضاع را کنترل کنم. آیا میبایست تلاش کنم تا از طریق شوک‌درمانی افکار آنها را از سفر شاه منصرف کنم یا اینکه تسلیم میشدم و با آنها همدردی میکردم؟ تصمیم گرفتم به آنها اجازه دهم احساساتشان را تخلیه کنند
کد خبر: ۷۴۴۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۰/۲۵
انتشار به بهانه سالروز فرار شاه از کشور
۲۶ دیماه ۱۳۵۷ محمدرضاپهلوی ناگزیر و بلكه از سر استیصال و درماندگی تهران را به مقصد آسوان مصر ترک کرد؛ سفری بی‌بازگشت که خبر آن به سرعت در ایران و جهان پیچید و زیر عنوان «شاه رفت» تیتر درشت روزنامه‌های عصر تهران شد. از روزی كه شاه تهران را ترک كرد، تا روزی كه در 5 مرداد 1359 در قاهره مرد، 18 ماه و 10 روز طول كشید. در این مدتِ نه‌چندان طولانی که او دیگر به یک موجودی بی‌مصرف و بلكه مزاحم برای حامیان دیرپای خارجی‌اش (آمریكا و انگلیس)تبدیل شده بود؛ مجبور شد 7 بار (به‌طور متوسط هر 80 روز یک بار) در كشورها و سرزمین‌های مختلف جا عوض كرده، در به‌دری تحقیرآمیز و دردناک بسیاری را تجربه كند. تا سرانجام از دنیا برود و این پایان عمر دیکتاتوری بود که سالیانی طولانی مستبدانه بر مردم سرزمینش حکم رانده بود.
کد خبر: ۷۴۴۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۰/۲۵
روز 23 دیماه 1357، شورای سلطنت به ریاست سیدجلال‌الدین تهرانی تشکیل شد. این شورا یکی از آخرین تلاش ها برای احیای نظام سلطنتی بود. دو روز بعد امام خمینی در پیامی خطاب به مردم ایران، این شورا را غیر قانونی اعلام کردند. این شورای از همان ابتدای کار با موضع‌گیری امام خمینی به تزلزل افتاد. به‌همین جهت بعد از رفتن شاه شورای سلطنت به اصرار ارتشبد قره‌باغی دوبار تشکیل جلسه داد. جلسه‌ی اوّل بعد از خروج شاه تشکیل شد و بر سر برقراری آرامش به بحث نشستند؛ امّا این جلسه بدون نتیجه به پایان رسید. جلسه‌ی دوم در اوّل بهمن تشکیل شد تا پس از استعفای رئیس شورای سلطنت تکلیف فرامین ارتشی روشن شود که قرار شد وارسته از طرف رئیس شورا فرامین را امضاء کند. بعد از آن شورای سلطنت هرگز تشکیل نگردید و هیچ نقشی هم ایفا نکرد.
کد خبر: ۷۴۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۰/۲۲
"یک عکس، یک روایت"
محسن رفیق دوست با اشاره به روز ورود امام خمینی به میهن می‌گوید: در جلوی دانشگاه تهران، تراکم جمعیت به حدی بود که اصلاً ماشین روی دست مردم بود و در اثر فشار مردم به چپ و راست می‌رفت...
کد خبر: ۶۵۸۰ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۱۱
28 دی ماه 1357
همزمان با پیروزی انقلاب در 22 بهمن 57 ، بالاخره منصوبان امام موفق به ورود به سفارت ایران در واشنگتن و به دست گرفتن امور شدند. احمد عزیزی آن لحظات را اینگونه روایت می‌کند: «در آستانه ورودی بلند سفارت، در برابر انبوه دوربین‌های خبرنگاران رسانه‌ها شوری به یاد ماندنی جاری بود. پلیس امریکا تنها نظاره‌گری خاموش بود. قاب‌های تصاویر شاه در برابر دوربین‌ها و میکروفن‌ها و در میان غریو شادی ایرانیان درهم شکسته می‌شد و بر پله‌های سنگی ورودی می‌ریخت...».
کد خبر: ۶۵۳۱ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۲۹
پارسونز نیز این روز را چنین توصیف می‌کند: «... مردمی که در خیابان‌ها حرکت می‌کردند همه در شور و هیجان بودند و هنگام عبور، از برابر ما دست تکان می‌دادند و بعضی‌ها روزنامه‌هایی را که عنوان درشت «شاه رفت» بر روی آن نقش بسته بود به ما می‌دادند... تظاهرات‌کنندگان روی اتومبیل زره‌پوش نظامی رفته و شعار می‌دادند و لوله‌های تفنگ سربازان با شاخه‌های گل مسدود شده بود. من چنین صحنه‌ای را هرگز به چشم خود ندیده بودم».
کد خبر: ۶۵۲۵ تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۲۴
ضربه‌ِی آخر
هر روز بسیاری از سربازان بنا به پیام امام از پادگان‌ها فرار می‌کردند و با استقبال مردم به جریان انقلاب می پیوستند و بسیاری از سران ارتش هم از ترس جان خود ایران را ترک می‌کردند. ترس آمریکا و بختیار از وضعیت ارتش بی‌مورد نبود چرا که در نهایت پیوستن ارتش به انقلاب ضربه نهایی را به رژیم پهلوی وارد کرد.
کد خبر: ۵۵۷۰ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۱۹
داستانی از ترس و اضطراب شاه در آخرین ساعات حضور در ایران
شاه در روز 26 دی 57 در میان بیم و نگرانی از ترور یا حتی دستگیری و با اضطراب فراوان، در حالی که در چهره‌اش آثار خستگی فراوان، که حاصل بی‌خوابی طولانی و بیماری مزمن و غیره بود، از کشور فرار کرد. ترس وی باعث شد که حتی مراسم تشریفات نظامی هم به دستور وی لغو شود. شاه از بیم حمله جنگنده‌های کشور به هواپیمایش اجازه نداد که هواپیمایش توسط هواپیماهای جنگنده اسکورت شود.
کد خبر: ۵۵۱۳ تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۱۱/۱۲