۷ مهر| به‌روایت اسناد
در مهرماه ۱۳۴۷، شکایت گروهی از عریضه‌نویسان اطراف کاخ دادگستری تهران که برای حفظ محل کار و تأمین معاش خود به مطبوعات متوسل شده بودند، مستقیماً واکنش محمدرضا پهلوی را برانگیخت. سندی از ساواک نشان می‌دهد که انتشار بخشی از این شکایت در مجله «خواندنی‌ها» نه‌تنها موجب بررسی امنیتی موضوع شد، بلکه توبیخ صریح شاه نسبت به مدیر این نشریه را نیز در پی داشت.
کد خبر: ۱۱۵۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۰۸
به‌روایت سپهبد آزموده
رضا پهلوی امروز خود را مدافع دموکراسی، حکومت قانون و محدودیت قدرت سیاسی معرفی میکند. با این حال، در یکی از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی هاروارد، حسین آزموده (دادستان و مقام معروف نظامی دوره پهلوی) تصویری متفاوت ارائه می‌دهد. او ضمن برشمردن خطاهای محمدرضا شاه در عبور از حدود قانونی سلطنت، معتقد است ولیعهد نیز از همان ویژگی‌های رفتاری و سیاسی پدر برخوردار بوده است.
کد خبر: ۱۱۳۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۶
به روایت امیرخسرو افشار قاسملو در تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد
واگذاری بحرین در سال ۱۳۴۹، نه‌تنها یک اشتباه راهبردی بود که لطمات جبران‌ناپذیری به منافع ملی ایران در خلیج فارس وارد کرد، بلکه الگویی خطرناک از تفکر شاه را به نمایش گذاشت. او بحرین را صرفاً با معیار‌های هزینه-فایده و فشار‌های خارجی سنجید و آن را «سربار» و «غیراستراتژیک» قلمداد کرد. حال آنکه همین منطق، اگر در شرایط مشابهی به کار گرفته میشد، می‌توانست به واگذاری نقاط حیاتی‌تر و استراتژیک‌تر نظیر تنگه هرمز و سایر جزایر نیز بینجامد. به عبارت روشنتر، در نگرش محمدرضا پهلوی، مرز میان «نگهداشت» و «واگذاری» سرزمین‌ها بسیار شکننده بود؛ همانطور که بحرین رفت، این خطر وجود داشت که نوبت به هرمز هم برسد.
کد خبر: ۱۱۱۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۰۲
در گفتمان ناسیونالیسم تجددخواه دوره پهلوی دوم، مفهوم «ایران‌گرایی» به عنوان دال مرکزی عمل می‌کرد که به سایر عناصر گفتمانی معنا و انسجام می‌بخشید. محمدرضا پهلوی با تکیه بر این مفهوم، می‌کوشید وفاداری خود را به آرمان‌های ناسیونالیستی نشان دهد و از این طریق به سیاست‌ها و برنامه‌های خود مشروعیت بخشد.
کد خبر: ۱۰۶۸۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۷
ببینید
کد خبر: ۱۰۶۷۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۴
به گزارش روزنامه‌های «کیهان» و «اطلاعات»
دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا درپی سفر شاه به ایالت متحده در تاریخ ۲ آبان ۱۳۵۸ تظاهرات کردند و طی قطعنامه‌ای اعلام داشتند: «مرگ طبیعی برای شاه موهبت است و باید [تاوان] خون‌های کسانی را که کشته است پس بدهد».
کد خبر: ۱۰۶۶۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۲
آغاز سلطنت محمدرضا شاه به روایت اسناد سازمان سیا
محمدرضا شاه پهلوی، که خود را پیشتاز مدنیزاسیون ایران می‌دانست، با تکیه بر اقتدار سنتی سلطنت و ابزارهای مدرن حکومتی، قدرت را در دستان خود متمرکز کرد. اما این تمرکز، که بر اساس سندی اطلاعاتی از سازمان سیا در سال ۱۹۷۱ تحلیل شده، نه تنها به سرکوب ظرفیت‌های اجتماعی و نهادینه‌سازی فساد منجر شد، بلکه با ایجاد شکاف‌های عمیق اجتماعی، پایه‌های رژیم او را شکننده کرد.
کد خبر: ۱۰۵۹۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۶/۲۷
به‌روایت نشریه کریستین ساینس مانیتور
نشریه کریستین ساینس مانیتور به تاریخ ۱۹ سپتامبر ۱۹۷۸ (شهریور ۱۳۵۷) به بررسی اظهارات محمدرضا شاه پهلوی پیرامون وضعیت سیاسی ایران در سال ۱۳۵۷ و چالش‌های پیش‌روی کشور پرداخته است.
کد خبر: ۱۰۵۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۲۶
روایت مایک والاس مجری برنامه «۶۰ دقیق» CBS
مایک والاس خبرنگار مشهور شبکه CBS آمریکا، روایتی از سه مصاحبه مفصلش با محمدرضا پهلوی در خاطراتش منتشر کرده که برای نخستین بار در اختیار فارسی‌زبانان قرار می‌گیرد.
کد خبر: ۱۰۲۴۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۱۹
به بهانه سالروز ارتحال آیت‌الله روح‌الله کمالوند
در بهار ۱۳۴۲، هنگامی که نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی (ره) رژیم پهلوی را به چالش کشیده بود، ملاقات آیت‌الله روح‌الله کمالوند، روحانی بانفوذ لرستان، با محمدرضا پهلوی به صحنه‌ای از تقابل نفوذ و مقاومت بدل شد.
کد خبر: ۱۰۲۴۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۱۶
اسناد خارجی روایت می‌کنند
یک کارشناس مدیریت آمریکایی می‌گوید: «این سندروم ویتنام است. درست مانند آمارهای اغراق‌آمیز از تلفات ویِت‌کنگ (جبهه رهایی‌بخش ملی ویتنام). شک دارم که بیش از ۳۰ درصد گزارش‌هایی که به دربار می‌رسد دقیق باشند.»
کد خبر: ۱۰۲۳۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۱۷
در اردیبهشت ۵۸ افشا شد
«برای اقامت‌های کوتاه‌مدت و تشریفاتی شاه سابق، کاخی اختصاصی در باغ ملک‌آباد با هزینه‌ای معادل ۳۴۸ میلیون ریال ساخته شده بود. همچنین هر ساله مبلغ ۴ میلیون و ۳۵۹ هزار و ۸۴ ریال از محل عواید آستان قدس، صرف هزینه‌های سفر شاه و همسرش میشد.»
کد خبر: ۱۰۲۳۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۱۶
بسته تصویری
علم یکی از مشهورترین چهره‌های سیاسی رژیم پهلوی بود. او از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۲ پست نخست‌وزیری و در سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۶ وزارت دربار را برعهده داشت.
کد خبر: ۱۰۱۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۱/۲۶
به روایت اسناد خارجی
به گزارش گاردین «در ۲۲ آوریل ۱۹۷۵ روزنامه محافظه‌کار فرانسوی، لوموند، گزارش داد که نُه زندانی سیاسی پس از سال‌ها شکنجه جسمانی و روانی به دست ساواک، دوباره تا حد مرگ شکنجه شدند. عفو بین‌الملل در مه ۱۹۷۵ طی گزارشی از وضعیت ایران نوشت: سابقه شاه پیش چشم همه عیان است. رژیم او هزاران نفر را که جرئت کرده‌اند علیه سیاست‌های وی حرف بزنند، زندانی کرده است»
کد خبر: ۹۸۷۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۰/۳۰
روایت سقوط 10 | ابوالفتح محوی
شاه ایران تقاضای خرید جنگ‌افزار بیشتر، به‌خصوص تانک و هواپیما و هلی‌کوپتر –کشتی و هورکرافت، از آمریکا و انگلیس کرد. سوداگران حریص آمریکایی و انگلیسی هم از فروش مضایقه نداشتند، با آنکه می‌دانستند که ارتش ایران به واسطۀ نداشتن پرسنل باسواد کافی قادر نیست این همه تجهیزات را در دست بگیرد و به کار برد. آنان آگاه بودند که کشتی‌های حامل این جنگ‌افزارها و سایر مواد و وسایل لازم، لااقل شش ماه در خلیج‌فارس لنگر می‌اندازند و خسارات توقف را هم می‌گیرند تا نوبت به آنان برسد.
کد خبر: ۹۶۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۹/۰۴
روایت سقوط 9 | علینقی عالیخانی
کشت رسمی و قانونی خشخاش و تریاک از دوران ناصرالدین شاه در ایران، و در آمدزایی از طریق صادرات آن در دوران قاجار و پهلوی موجب رشد بی‌رویه قهوه‌خانه‌ها و شیره کش‌خانه‌ها شد. به‌طوریکه برخی از سیاستمداران وقت، در تلاش برآمدند تا کشت مواد تخدیری را متوقف کنند. در سال ۱۳۲۹ طرح ممنوعیت کشت خشخاش و تولید تریاک توسط جهانشاه صالح وزیر بهداری به مجلس سنا ارائه شد. اما این لایحه مسکوت ماند تا آنکه بار دیگر وی به وزارت رسید. در سوم تیر ۱۳۳۴ لایحه ممنوعیت کشت خشخاش و تریاک دوباره احیا و تقدیم سنا شد و در آخر تصویب گشت. اما، عمر توقف کشت این ماده مضره به دو دهه نرسید.
کد خبر: ۹۶۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۲۹
انقلاب ایرانی در خاطرات دولتمردان آمریکایی
استمپل (دیپلمات و وابسته سیاسی واشنگتن در تهران) روایت میکند در نیمه های آبان 1357 بود که شاه دولت نظامی ازهاری مستقر کرد و خواست به‌واسطه آن سامانی به اوضاع نابسامان کشور بدهد. او که نمی‌خواست به دلیل مستقر ساختن یک دولت نظامی موج انتقاداتی که او را یک دیکتاتور می‌خواند تشدید کند، باهدف حفظ ظاهر، برخی چهره‌های وفادار به خود درگذشته اما بدنام در عرصه سیاسی و اجتماعی را دستگیر و روانه زندان کرد. شاه با این کار دست به‌نوعی خودزنی سیاسی کرد.
کد خبر: ۹۵۸۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۲۳
روایت سقوط 8 | غلامعلی فریور
کد خبر: ۹۵۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۲۳
«کد ۶۶» گزارش‌های ساواک
کد ۶۶ رمزی بود که در گزارش نهادهای امنیتی به محمدرضا پهلوی تعلق داشت. در یکی از گزارش‌ها از هنگ ژاندارمری فسا در استان فارس به نمایشنامه روحانیون و فرهنگیان نی‌ریز علیه کد ۶۶ اشاره می‌شود.
کد خبر: ۹۵۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۱۸
انقلاب ایرانی در خاطرات دولتمردان آمریکایی
ماه های واپسین حیات سیاسی رژیم پهلوی در تب‌وتاب مواجهه با شئون مختلف تحولات انقلابی گذشت. خاطرات آمریکایی ها به عنوان متحد شاه می تواند یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت وقایع آن ماه ها باشد. بخشی از این جریان به خاطرات جیمی کارتر رئیس‌جمهور سابق ایالات متحده (1977-1981)در کشاکش انقلاب ایران باز می گردد که از بلاتکلیفی شاه از کناره گرفتن از سلطنت تا ایجاد حکومت‌نظامی خبر می دهد.
کد خبر: ۹۵۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۸/۰۶