از «شیخ شفیعی» تا «استاد ممنوع‌التدریس»
شفیعی کدکنی در دهه چهل و پنجاه از سویی به واسطه تدریس در دانشگاه تهران و از سوی دیگر ارتباط با کانون نویسندگان و برخی از روشنفکران، مورد توجه دستگاه امنیتی رژیم پهلوی قرار گرفت. هر چند گزارش‌های اولیه او را فاقد هرگونه سابقه سیاسی می‌داند، اما نام او پای بیانیه‌های کانون نویسندگان و همچنین برخی سخنان و اقداماتش در روز‌های اوج‌گیری مبارزات، موجب حساسیت ساواک روی این استاد دانشگاه می‌شود.
کد خبر: ۱۱۵۴۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۱۹
گزارش تاریخی
سرهنگ شکرالله صفاپور وکیل مدافع آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در جلسه دادگاه نظامی مشهد در سال ۱۳۵۰شمسی بود که با دفاعیات خود موفق شد اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» را از موکل خود رفع نماید. از سرهنگ صفاپور خاطرات و مقالاتی درباره تاریخچه لشکر خراسان، حوادث دوران رضاشاه، تارخچه‌ای از زندگی کلنل پسیان و همچنین اشعاری با مضامین دینی و عاشورایی باقی مانده است.
کد خبر: ۱۱۵۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۱۲
در آستانه بازگشایی مدارس| بازخوانی آموزش‌و‌پروش در رژیم پهلوی
در دو دهه پیش از انقلاب، شمار مدارس ابتدایی ایران از حدود ۵٬۴۰۰ به نزدیک ۲۴ هزار رسید و نرخ باسوادی در فاصله ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۶ تقریباً دو برابر شد. با این همه، بر پایه گزارشی که سیا و وزارت بازرگانی آمریکا در سال ۱۹۷۳ درباره جامعه ایران تهیه کردند، شمار بی‌سوادان کشور کم نشد و به نزدیک ۱۲ میلیون نفر رسید. این گزارش، که سال‌ها بعد برای انتشار عمومی تأیید شد، نشان می‌دهد آموزش ایران در آستانه دهه ۱۳۵۰ هنوز میان گسترش کمّی و کیفیت آموزش شکاف داشت.
کد خبر: ۱۱۵۰۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۹
نقطه عطف روابط رژیم پهلوی و آل سعود
در سال ۱۹۶۵، ملک فیصل از تهران بازدید کرد و با همکاری شاه، تلاش زیادی را برای تشکیل یک اتحاد اسلامی برای مقابله با پروژه ملی‌گرایی عربی به رهبری جمال عبدالناصر آغاز کرد. اما با مرگ عبدالناصر در سپتامبر ۱۹۷۰، فصل دیگری با عنوان رقابت عربستان سعودی و ایران برای نزدیکی به آمریکا و نفوذ در خلیج فارس آغاز می‌شود.
کد خبر: ۱۱۵۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۷/۰۲
سالروز ارائه لایحه تشکیل ساواک به مجلس شورای ملی
سرویس‌های اطلاعاتی در رژیم‌های غیردموکراتیک نه‌تنها ابزار گردآوری اطلاعات، بلکه از مهم‌ترین سازوکار‌های حفظ قدرت و کنترل جامعه به شمار می‌روند. بررسی تجربه کشور‌های مختلفی، چون رومانی، آلمان شرقی، برزیل و آفریقای جنوبی نشان می‌دهد که «ساواک» رژیم پهلوی نیز در چارچوب همین الگو قابل بررسی است.
کد خبر: ۱۱۴۹۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۹
بازخوانی اقدامات دولت جعفر شریف‌امامی
جعفر شریف‌امامی در شرایطی نخست‌وزیر شد که اعتراض‌های مردمی علیه رژیم پهلوی به مرحله‌ای فراگیر و انقلابی رسیده بود. دولت موسوم به «آشتی ملی» با مجموعه‌ای از عقب‌نشینی‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کوشید نارضایتی‌ها را مهار کند، اما پیوند این اقدامات با بقای سلطنت، ماهیت نمایشی و فریبکارانه آنها را آشکار ساخت.
کد خبر: ۱۱۴۴۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۰۵
میراث از دست رفته
درک نادرست رژیم پهلوی از مؤلفه‌های قدرت ملی، منجر به خسارتی جبران‌ناپذیر در جغرافیای سیاسی ایران شد. نگاه صرفاً اقتصادی و تقلیل‌گرایانه به بحرین، باعث شد تا ارزش حیاتی این مجمع‌الجزایر در حوزه ژئواستراتژی نادیده گرفته شود.
کد خبر: ۱۱۴۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۳
به‌روایت اسناد ساواک
بولتنی که در ادامه بررسی می‌شود، یکی از نمونه‌های برجسته در بازخوانی تحلیل ذهنی و ادراکی دستگاه امنیتی رژیم پهلوی در مواجهه با جامعه شناسی سیاسی انقلاب و نارضایتی‌های خروشان مردمی است. سند مذکور به خوبی نشان می‌دهد که چگونه ساختار امنیتی در ماه‌های پیش از فروپاشی، از یک‌سو به درکی از علت‌های ریشه‌ای بحران و عمق خطرات رسیده بود و از سوی دیگر در مواجهه با تحول انگاره‌های تهدید و چرخش الگوی بسیج عمومی، دچار انسداد راهبردی گشته بود.
کد خبر: ۱۱۴۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۴
به روایت اسناد
اسناد به جای مانده در تابستان ۱۳۴۲ نشان می‌دهد که دستگاه امنیتی رژیم پهلوی، چهل روز پس از قیام ۱۵ خرداد در عزاداری دهه آخر ماه صفر به خصوص ایام شهادت پیامبر اسلام (ص)، امام حسن (ع) و امام رضا (ع)؛ از تبدیل آیین‌های مذهبی و محافل سوگواری به بستری برای خیزش مردمی به‌شدت هراس داشته است. این اسناد مراقبت همه‌جانبه دستگاه سرکوب رژیم پهلوی از جلسات مذهبی حکایت دارد؛ اقدامی که نه‌تنها نتوانست از گسترش اعتراضات بکاهد، بلکه خود به تأیید نفوذ عمیق گفتمان دینی در میان توده‌های مردم انجامید.
کد خبر: ۱۱۴۱۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۱
به روایت اسناد
بولتن‌های محرمانه سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک)، همواره یکی از روزنه‌های شفاف برای درک ماهیت واقعی مناسبات قدرت در عصر پهلوی دوم بوده است. در این میان، بولتن سری «جلسات قمار برخی از وزراء و مقامات مسئول» (مورخ ۵ مرداد ۱۳۵۰) نه یک گزارش حاشیه‌ای، بلکه سندی افشاگر از پیوند ابتذال اخلاقی، رانت‌خواری اقتصادی در بالاترین سطوح حاکمیتی آن رژیم است. این نوشتار با استناد به متون بازخوانی‌شده ساواک، به تحلیل شبکه‌ای از وزرا، امرا و رانت‌خوارانی می‌پردازد که اموال ملی و حتی مناصب سیاسی را در شب‌نشینی‌های قمار معامله می‌کردند و از سوی شخص شاه نیز چراغ سبز دریافت می‌نمودند.
کد خبر: ۱۱۳۶۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۴
انتشار برای نخستین‌بار
شهید محمد کچویی از چهره‌های برجسته و اثرگذار انقلاب اسلامی ایران بود که سال‌ها پیش از پیروزی انقلاب، در مسیر مبارزه با رژیم پهلوی فعالیت کرد و بار‌ها طعم زندان و شکنجه را چشید. او پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با تکیه بر روحیه انقلابی، تعهد دینی و اخلاق انسانی خود، مسئولیت‌های مهمی را بر عهده گرفت و به عنوان نخستین رئیس زندان اوین پس از انقلاب شناخته شد.
کد خبر: ۱۱۳۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۸
شماره ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ «کیهان»
در نظام‌های استبدادی، هیچ ساحت و پدیده‌ای حتی محبوب‌ترین و مردمی‌ترینِ آنها یعنی ورزش از گزند مصادره به‌مطلوب و بهره‌برداری سیاسی در امان نمی‌ماند. سندی که پیش‌رو دارید، پوزش‌نامه و افشاگری صریح پرویز قلیچ‌خانی، کاپیتان اسطوره‌ای تیم ملی فوتبال ایران است؛ متنی که به وضوح نشان می‌دهد رژیم پهلوی چگونه از مستطیل سبز و ستاره‌های آن به عنوان ابزاری برای مشروعیت‌سازی، ویترین‌سازی سنتی و سرپوش گذاشتن بر خفقان حاکم بر جامعه سوءاستفاده می‌کرد.
کد خبر: ۱۱۳۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۱۰
محرم و انقلاب اسلامی به‌روایت اسناد
گزارش ژاندارمری اصفهان در سال ۱۳۴۵، پرده از استراتژی اختناق ساختاری رژیم پهلوی برای مسخ و مهار پتانسیل انقلابی ماه‌های محرم و صفر برمی‌دارد. مفاد این سند عملیاتی نشان می‌دهد که دستگاه امنیتی شاه با الزام وعاظ به اخذ تایید صلاحیت، اجبار هیئت‌ها به تحویل نوار‌های سخنرانی، ممنوعیت مطلق طرح مباحث انتقادی و سیاسی، و حتی پیش‌بینی قطع برق مجالس مذهبی، در صدد بود تا نهاد سنتی عزاداری را کاملاً به کنترل خود درآورد؛ سیاستی پلیسی که نه تنها شعله‌های نهضت اسلامی را خاموش نکرد، بلکه بر خشم پنهان توده‌های مذهبی علیه استبداد پهلوی افزود.
کد خبر: ۱۱۲۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۸
به‌روایت اسناد
سند حاضر، گزارشی از یک مجلس مذهبی در مشهد به تاریخ سوم فروردین ۱۳۵۲ است که در آن سید عبدالکریم هاشمی‌نژاد به عنوان یک عالم مبارز با نگاهی سیاسی و اجتماعی به مسئله حج می‌پردازد. در این سخنان، حج فراتر از یک فریضه عبادی، عرصه‌ای برای وحدت مسلمانان، مقابله با استعمار، حمایت از فلسطین و نقد سلطه قدرت‌های غربی معرفی شده و هم‌زمان سیاست‌های فرهنگی و تبلیغاتی حکومت پهلوی نیز مورد انتقاد قرار گرفته است.
کد خبر: ۱۱۲۲۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۵
به‌بهانه درگذشت یار دیرین شریعتی
پرویز خرسند، روزنامه‌نگار پیشکسوت، سردبیر اسبق هفته‌نامه «سروش» و از نزدیک‌ترین دوستان دکتر علی شریعتی، در حالی از میان ما رفت که میراثی ماندگار از نثری شاعرانه و تعهدی بی‌چون و چرا بر جای نهاد. او که عمری را در زندان رژیم پهلوی و سپس در قامت یکی از معتبرترین چهره‌های فرهنگی پس از انقلاب سپری کرد.
کد خبر: ۱۱۲۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۳
جغرافیای مبارزات رمضانی سال ۱۳۵۷ | بخش اول
یکی از نقاط عطف نهضت انقلاب اسلامی، مبارزات ملت ایران در ماه رمضان سال ۱۳۹۸ قمری (مرداد و شهریور ۱۳۵۷ شمسی) بود که طی آن مردم اغلب نواحی کشور با محوریت مساجد، دست به مبارزه گسترده علیه رژیم پهلوی زدند.
کد خبر: ۱۱۰۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۵
به روایت اسناد
گزارش‌های ساواک در دهه ۵۰، از یک بن‌بست امنیتی پرده برمی‌دارند. سیاست ممنوع‌المنبر کردن نه تنها روحانیون مبارز را منزوی نکرد، بلکه با بخشیدن اعتبار انقلابی و تضمین حمایت مالی بازار، آنها را به چهره‌هایی محبوب‌تر و نفوذناپذیرتر بدل ساخت. این اسناد، روایتگر لحظه‌ای تاریخی هستند که در آن سلاح سانسور کند شد و رژیم پهلوی در برابر شبکه مساجد، مستأصل گردید.
کد خبر: ۱۱۰۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۲
افطاری خجسته
در بخشی از کتاب «شرح اسم» آمده است: « بعد از ظهر روز دوم بود که نگهبان خبر داد از بیرون چیزی برایت آورده‌اند. وقتی بسته را گرفت و باز کرد، سفره خیالش را در برابر دیدگان خود دید. روشن شد که خیال دیروز او در پرواز بر سر سفره افطار، تنها نبوده است. خانم خجسته کار خودش را کرده بود. اسباب آماده‌باش چای نیز همان روز به دستش رسید. دیگر مجبور نبود دَم کرده گروهبان چای فروش را بنوشد. به اندازه معده رنجورش از سفره برداشت و بقیه را میان زندانیان تقسیم کرد.».
کد خبر: ۱۱۰۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۲/۰۲
به‌مناسبت قیام ۲۹ بهمن مردم تبریز
پس از تظاهرات گسترده شهر تبریز و به‌شهادت رسیدن تعدادی از مردم، واکنش‌های مردم سایر شهر‌ها به این رویداد تشدید شد و بیزاری از رژیم پهلوی به انحاء و روش‌های مختلف بروز و ظهور یافت. یکی از این روش‌ها کشیده شدن کاریکاتور شاه و پخش شدن آن در یکی از هنرستان‌های شهر قم بود که توسط ساواک جمع آوری شد. در این کاریکاتور، بر پیشانى شاه، ستاره رژیم اشغالگر قدس نقش داشت و دندان‌هاى او نیز خون چکان بود.
کد خبر: ۱۱۰۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۹
وقایع ۷ بهمن ۵۷
روزشمار وقایع بهمن ماه ۱۳۵۷ روز‌های ملتهبی را نشان می‌دهد. رخداد‌های مهم ۷ بهمن بیش از پیش در اعتراض به بستن فرودگاه توسط بختیار، تظاهرات مردمی گسترده و حمایت از همافران نیروی هوایی بود.
کد خبر: ۱۰۹۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۸